Wykonywanie zadań własnych lub zleconych gminy, często wpływa na sytuację osobistą właścicieli nieruchomości gruntowych. Zdarza się bowiem, że planowana przez gminę inwestycja, obejmuje swoim zakresem także nieruchomości gruntowe, stanowiące własność prywatną mieszkańców gminy.
Wówczas to gmina, za pośrednictwem swojego przedstawiciela:
- zawiera umowę sprzedaży z właścicielem nieruchomości gruntowej, w której dokonuje zakupu określonej nieruchomości za cenę, ustaloną w operacie szacunkowym nieruchomości – po zawarciu umowy sprzedaży nieruchomości w formie aktu notarialnego, nieruchomość staje się własnością gminy;
- wydaje decyzję administracyjną o wywłaszczeniu nieruchomości, za wypłatą odszkodowania należnego dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości – po uprawomocnieniu się przedmiotowej decyzji, własność nieruchomości przechodzi na gminę.
Należy wyraźnie podkreślić, że zarówno w przypadku zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, jak i wydania decyzji administracyjnej, koniecznym jest wyraźne określenie celu wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, a zatem powodu, dla którego własność przedmiotowej nieruchomości musi przejść na gminę.
Co jednak zrobić, gdy mimo wywłaszczenia nieruchomości, w związku z realizacją zadań własnych lub zleconych gminy, cel wywłaszczenia nie został przez gminę zrealizowany?
Istotna jest treść art. 137 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami, który wskazuje, że:
Nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:
- pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo
- pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.
Dla określenia “zbędności” nieruchomości na cele wywłaszczenia, koniecznym zatem staje się porównanie obecnego stanu faktycznego nieruchomości, a celów wskazanych w treści aktu notarialnego – umowy sprzedaży nieruchomości lub decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu nieruchomości.
Dla przykładu:
W treści decyzji administracyjnej z dnia 20 stycznia 2003 roku, cel wywłaszczenia nieruchomości gruntowej, obejmującej działkę nr 233/1 w P. został określony jako “budowa urządzeń sportowych z zespołem boisk”. Na dzień 2 stycznia 2022 roku, przedmiotowa nieruchomość gruntowa pozostaje niezbudowana.
W powołanym powyżej przykładzie, oczywistym jest, że cel wywłaszczenia nieruchomości nie został zrealizowany ani w całości ani w części. Tym samym, poprzedni właściciel wywłaszczonej nieruchomości, może domagać się jej zwrotu, składając stosowny wniosek do właściwej gminy.
Ważną informacją dla Ciebie jest, że wywłaszczona nieruchomość, nie może być wykorzystana przez gminę na inne cele, niż określone w umowie sprzedaży lub decyzji administracyjnej.
Dla przykładu:
W treści decyzji administracyjnej z dnia 20 stycznia 2003 roku, cel wywłaszczenia nieruchomości gruntowej, obejmującej działkę nr 233/1 w P. został określony jako “budowa urządzeń sportowych z zespołem boisk”. Na dzień 2 stycznia 2022 roku, przedmiotowa nieruchomość gruntowa została wykorzystana pod budowę parkingu przy parku miejskim.
W przypadku żądania zwrotu nieruchomości, koniecznym stanie się jednak zwrot zwaloryzowanej ceny sprzedaży nieruchomości, ustalonej w umowie sprzedaży nieruchomości, zawartej w formie aktu notarialnego, lub zwaloryzowanej wartości odszkodowania, ustalonej w drodze decyzji administracyjnej o wywłaszczeniu nieruchomości.
Co jest istotne dla Ciebie, to fakt, że w przypadku stwierdzenia przez gminę “zbędności” wywłaszczonej nieruchomości na cele wywłaszczenia, gmina jest zobowiązana do powiadomienia poprzedniego właściciela o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości.
Brak powiadomienia poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości, stanowi naruszenie przepisów postępowania przez gminę (art. 136 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami) i nie może prowadzić do negatywnych konsekwencji dla poprzedniego właściciela nieruchomości.
Wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości należy złożyć do właściwej gminy, na której rzecz przeszła własność wywłaszczonej nieruchomości (w przypadku zmian ustrojowych, związanych z reformą administracyjną w 1999 roku – do gminy, na której terytorium znajduje się wywłaszczona nieruchomość).
Ważną dla Ciebie jest informacja, że ustawodawca wprowadził ograniczenia czasowe dotyczące możliwości składania takich wniosków o zwrot nieruchomości. W sprawach, w których od dnia, w którym decyzja administracyjna o wywłaszczeniu nieruchomości stała się ostateczna lub od dnia zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, zawartej w formie aktu notarialnego, minęło już 20 lat, wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości mógł zostać złożony tylko do dnia 23 lipca 2020 roku.
