Artykuł 65 § 1 k.k.w. wskazuje, że jeżeli skazany uchyla się od odbywania kary ograniczenia wolności, sąd zarządza, a jeżeli uchyla się on od świadczenia pieniężnego lub obowiązków orzeczonych na podstawie art. 34 § 3 Kodeksu karnego, sąd może zarządzić wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności. W razie gdy skazany wykonał część kary ograniczenia wolności, sąd zarządza wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności w wymiarze odpowiadającym karze ograniczenia wolności pozostałej do wykonania, przyjmując, że jeden dzień zastępczej kary pozbawienia wolności jest równoważny dwóm dniom kary ograniczenia wolności.
Kodeks karny wykonawczy przewiduje dwie sytuacje, w której wobec osoby skazanej prawomocnym wyrokiem sądu karnego na karę ograniczenia wolności, może dojść do zarządzenia wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności:
- obligatoryjna – skazany uchyla się od odbywania kary pozbawienia wolności;
- fakultatywna – skazany uchyla się od świadczenia pieniężnego lub obowiązków w postaci:
- przeproszenia pokrzywdzonego,
- wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,
- wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu,
- powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających,
- poddania się terapii uzależnień,
- poddania się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,
- uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,
- powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,
- powstrzymania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób.
Pamiętaj! Zarządzenie wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności może mieć zatem miejsce także w sytuacji, gdy np. nie zrealizowałeś obowiązku dotyczącego naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonego, a który to środek został na Ciebie nałożony w wyroku skazującym.
Co musisz zatem wiedzieć, gdy kurator zawodowy złoży wobec Ciebie wniosek o zarządzenie wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności?
Po pierwsze – samo złożenie wniosku przez kuratora zawodowego do sądu karnego, nie świadczy automatycznie o tym, że zastępcza kara pozbawienia wolności zostanie wobec Ciebie orzeczona. Na decyzję sądu ma wpływ kilka czynników:
1. powody, dla których nie wykonałeś kary ograniczenia wolności – sytuacje rodzinne, zawodowe i zdrowotne, mogą mieć bowiem bezpośredni wpływ na niemożliwość wykonania kary ograniczenia wolności.
Dla przykładu:
Jan Kowalski został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy, na karę ograniczenia wolności w wymiarze 8 miesięcy, w postaci wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej prace na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie. W dniu wydania prawomocnego wyroku, Jan Kowalski przebywał za granicą – wiązał go kontrakt z zagraniczną firmą na okres 1,5 roku, na podstawie którego, Jan Kowalski był zobowiązany do prowadzenia codziennych szkoleń w siedzibie firmy w Toronto, Kanada. Skazany nie miał możliwości przyjazdu do kraju i wykonania kary ograniczenia wolności. Kurator zawodowy złożył wniosek o zarządzenia zastępczej kary pozbawienia wolności wobec Jana Kowalskiego. Jan Kowalski na posiedzeniu sądu w przedmiocie rozpoznania wniosku przedstawił umowę – kontrakt, który wiązał go z zagraniczną firmą, wskazując, że treść zawartej umowy nie pozwalała mu na przyjazd do kraju. Jednocześnie wskazał, że nie odebrał prawomocnego wyroku sądu karnego, bowiem w czasie jego wydania, przebywał już za granicą.
2. zweryfikowanie czy brak wykonania przez Ciebie kary ograniczenia wolności stanowi “uchylanie” się od jej wykonania – sąd bada zatem czy po Twojej stronie występuje tzw. negatywny stosunek psychiczny do nałożonych obowiązków, a zatem czy świadomie nie wykonujesz kary ograniczenia wolności, mając pełną wiedzę na temat skutków braku wykonania kary;
3. czy korespondencja wysyłana do Ciebie przez kuratora zawodowego w zakresie wyznaczenia miejsca odbywania kary ograniczenia wolności, została Ci skutecznie doręczona – zdarza się bowiem, że z uwagi na błąd operatora pocztowego, względnie na skutek błędu sekretariatu sądu, korespondencja do skazanego kierowana jest na błędny adres – w tym zakresie brak wykonania przez Ciebie kary ograniczenia wolności będzie wynikiem okoliczności, za które nie odpowiadasz.
pamiętaj! – jeżeli w toku postępowania karnego lub po jego zakończeniu, a przed całkowitym wykonaniem zasądzonej kary, zmienił się Twój adres zamieszkania, jesteś zobowiązany do poinformowania sądu o Twoim aktualnym adresie do korespondencji – brak poinformowania sądu powoduje, że wszelka korespondencja kierowana do Ciebie na dotychczasowy adres będzie uważana za skutecznie doręczoną.
Jan Kowalski został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy, na karę ograniczenia wolności w wymiarze 8 miesięcy, w postaci wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej prace na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie. W dniu wydania prawomocnego wyroku, Jan Kowalski zamieszkiwał pod adresem ul. Polna 1 w Warszawie, a który to adres został przez niego wskazany w toku postępowania jako jego adres do doręczeń. Mimo powyższego, korespondencja kierowana przez kuratora zawodowego do Jana Kowalskiego adresowana była na poprzedni adres skazanego – ul. Miejska 1 w Warszawie. Jan Kowalski nie miał wiedzy na temat kierowanych do niego wezwań przez kuratora do wykonania kary ograniczenia wolności – wszelka korespondencja kierowana była na nieaktualny adres skazanego.
Po drugie – Kodeks Karny wykonawczy przewiduje, że nawet w razie złożenia wniosku o zarządzenie wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności wobec Ciebie, masz możliwość złożenia stosownego oświadczenia przed sądem, że zobowiązujesz się do wykonania kary ograniczenia wolności – w tym przypadku, sąd może:
1. nieuwzględnić wniosku o zarządzenie wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności, dając Ci tym samym szansę na wykonanie zasądzonej kary;
2. uwzględnić wniosek, zarządzając wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, równocześnie zawieszając jej wykonanie do czasu wykonania kary ograniczenia wolności – art. 65a § 1 k.k.w. – Sąd może w każdym czasie wstrzymać wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności w wypadku, gdy skazany oświadczy na piśmie, że podejmie odbywanie kary ograniczenia wolności i podda się rygorom z nią związanym; wstrzymanie następuje do czasu wykonania orzeczonej kary ograniczenia wolności.
Pamiętaj! Jeżeli wszczęto wobec Ciebie już kolejne postępowanie w przedmiocie zarządzenia wykonania zastępczej kary pozbawienia wolności, a na podstawie poprzedniego postanowienia wstrzymano wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, to sąd nie uwzględni Twojego pisemnego lub ustnego oświadczenia o zobowiązaniu się do wykonania kary ograniczenia wolności.
Jak wskazuje bowiem art. 65a § 6 k.k.w. – niedopuszczalne jest ponowne wstrzymanie wykonania tej samej zastępczej kary pozbawienia wolności na podstawie § 1.
Jaki jest wymiar zarządzonej zastępczej kary pozbawienia wolności w miejsce kary ograniczenia wolności?
Sąd karny, zarządzając wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, ustala proporcjonalny wymiar kary pozbawienia wolności w stosunku do zasądzonej kary ograniczenia wolności – przyjmując, że jeden dzień zastępczej kary pozbawienia wolności jest równoważny dwóm dniom kary ograniczenia wolności.
Dla przykładu:
Jan Kowalski został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy, na karę ograniczenia wolności w wymiarze 8 miesięcy, w postaci wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej prace na cele społeczne w wymiarze 30 godzin miesięcznie. Jan Kowalski nie wykonał kary ograniczenia wolności. Sąd karny na podstawie wniosku kuratora zawodowego zarządził wobec Jana Kowalskiego wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, przyjmując, że w miejsce niewykonanej kary 8 miesięcy, to jest 240 dni ograniczenia wolności, zarządził zastępczą karę pozbawienia wolności w wymiarze 120 dni.
Ważne! Jeżeli ustawa nie przewiduje za dane przestępstwo kary pozbawienia wolności, górna granica zastępczej kary pozbawienia wolności nie może przekroczyć 6 miesięcy.
Co zrobić, jeżeli sąd karny zarządził wobec Ciebie zastępczą karę pozbawienia wolności?
Jeżeli sąd karny – Sąd Rejonowy prowadzący postępowanie karne wobec Ciebie w I instancji – zarządził wobec Ciebie wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, jak również w przypadku nieprawidłowego określenia wymiaru pozostałej do odbycia kary, przysługuje Ci możliwość złożenia zażalenia od takiego postanowienia sądu rejonowego, w ciągu 7 dni od dnia ogłoszenia takiego postanowienia (jeżeli byłeś obecny na jego ogłoszeniu) lub od dnia doręczenia Ci odpisu takiego postanowienia (jeżeli nie byłeś obecny na ogłoszeniu) do sądu wyższego rzędu, czyli właściwego Sądu Okręgowego.
Zażalenie wnosi się za pośrednictwem Sądu Rejonowego do właściwego Sądu Okręgowego, który rozpoznaje wniesione zażalenie.
