Artykuł 178a § 1 k.k. wskazuje, że kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
Jednocześnie, art. 178a § 4 k.k., reguluje, że jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 był wcześniej prawomocnie skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo za przestępstwo określone w art. 173, 174, 177 lub art. 355 § 2 popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo dopuścił się czynu określonego w § 1 w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Czego możesz zatem oczekiwać, jeżeli ponownie toczy się wobec Ciebie postępowanie o prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości?
Po pierwsze – art. 178 § 4 k.k. ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy zostałeś już prawomocnie skazany za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k., także gdy, takie przestępstwo zostało popełnione przez Ciebie w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo, lub za przestępstwo określone w art. 173, 174, 177 lub art. 355 § 2 popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego – co to zatem znaczy?
Przepisu art. 178a § 4 k.k. nie stosuje się, gdy w stosunku do poprzednio popełnionego przez Ciebie przestępstwa z art. 178 § 1 k.k. postępowanie nie zostało zakończone i nie został wydany prawomocny wyrok.
Dla przykładu:
Jan Kowalski prowadził w dniu 17 marca 2020 roku pojazd mechaniczny w terenie zabudowanym. Został zatrzymany przez patrol Policji do rutynowej kontroli trzeźwości. Alkomat wykazał stężenie alkoholu w wysokości 0,50 mg/dm3 w wydychanym powietrzu, kolejne badanie wykonane w odstępie 15 minut wykazało stężenie w wysokości 0,47 mg/dm3 i trzecie badanie – 0,48 dm/m3. Janowi Kowalskiemu w akcie oskarżenia zarzucono popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., przy stężeniu alkoholu w wydychanym powietrzu wynoszącym odpowiednio – w I badaniu – 0,29 dm/m3, w II badaniu – 0,27 dm/m3, w III badaniu – 0,26 dm/m3. Sąd Rejonowy w Zielonej Górze w dniu 1 marca 2021 roku, wydał wyrok, w którym uznał Jana Kowalskiego winnym przestępstwa z art. 178 § 1 k.k. i wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia wolności w warunkowo zawieszając jej wykonanie na okres 2 lat. Jan Kowalski nie zgodził z wyżej wymienionym wyrokiem i złożył od wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze apelację, która nie została jeszcze rozpoznana.
Jednocześnie, w dniu 1 grudnia 2020 roku, Jan Kowalski został ponownie zatrzymany przez patrol Policji do rutynowej kontroli drogowej, podczas której, alkomat wykazał stężenie alkoholu w wysokości 0,60 mg/dm3 w wydychanym powietrzu, kolejne badanie wykonane w odstępie 15 minut wykazało stężenie w wysokości 0,55 mg/dm3 i trzecie badanie – 0,55 dm/m3. Do Sądu Rejonowego w Zielonej Górze trafił akt oskarżenia przeciwko Janowi Kowalskiemu o popełnienie przestępstwa z art. 178a § 1 k.k., który wydał wobec Jana Kowalskiego wyrok skazujący za wskazane przestępstwo w dniu 5 marca 2021 roku.
W podanym powyżej przykładzie, Jan Kowalski na dzień wydania pierwszego wyroku przez Sąd Rejonowy w Zielonej Górze, tj. w dniu 1 marca 2021 roku, nie był osobą prawomocnie skazaną za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. Wniesienie apelacji od wyroku Sądu Rejonowego w Zielonej Górze powoduje bowiem, że wyrok ten się nie uprawomocnił i sprawę będzie rozpoznawał Sąd Okręgowy w Zielonej Górze jako sąd odwoławczy (sąd II instancji).
Po drugie – przepisu art. 178a § 4 k.k. nie stosuje się, jeżeli prawomocny wyrok skazujący wobec Ciebie uległ zatarciu – regulację w tym zakresie przewiduje art. 107 k.k.:
1. W razie skazania na karę pozbawienia wolności wymienioną w art. 32 pkt 3 lub karę 25 lat pozbawienia wolności, zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.
2. Sąd może na wniosek skazanego zarządzić zatarcie skazania już po upływie 5 lat, jeżeli skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego, a wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat.
3. W razie skazania na karę dożywotniego pozbawienia wolności, zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od uznania jej za wykonaną, od darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.
4. W razie skazania na karę ograniczenia wolności zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 3 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.
4a. W razie skazania na grzywnę zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.
5. W razie odstąpienia od wymierzenia kary, zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia.
6. Jeżeli orzeczono środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem jego wykonania. Zatarcie skazania nie może nastąpić również przed wykonaniem środka zabezpieczającego.
Po trzecie – jeżeli został wobec Ciebie wydany prawomocny wyrok skazujący za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. lub art. 173, 174, 177 lub art. 355 § 2 popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo dopuścił się czynu określonego w § 1 w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo i który nie uległ jeszcze zatarciu, nie oznacza to, że nie może zostać orzeczona wobec Ciebie kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby.
Od czego zatem może zależeć uzyskanie przez Ciebie warunkowego zawieszenia kary pozbawienia wolności za przestępstwo z art. 178a § 4 k.k. ?
Z racji, że ustawowe zagrożenie karą za przestępstwo z art, 178a § 4 k.k. zostało zawężone do możliwości orzeczenia kary pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, to uzyskanie niższego wymiaru kary będzie zależało przede wszystkim od Twojej sytuacji osobistej, rodzinnej i zawodowej.
Po pierwsze – dla wymiaru kary w niniejszej sprawie istotna będzie Twoja sytuacja osobista – jeżeli jesteś jedynym żywicielem rodziny, posiadasz na utrzymaniu małoletnie dzieci, posiadasz zobowiązania finansowe, które musisz regularnie spłacać, byłeś wcześniej osobą niekaraną, a ograniczenie prowadzenia przez Ciebie prowadzenia pojazdów oraz wysokość wymierzonej kary, może negatywnie oddziaływać na Twoje możliwości zarobkowania, a tym samym pokrycia bieżących kosztów utrzymania rodziny.
W tym też zakresie zasadnym jest przedstawienie przez Ciebie także dokumentów w postaci np. zaświadczenia od pracodawcy, w którym można wskazać, że jako pracownik realizujesz swoje obowiązki służbowe i pracownicze bez zarzutów, a dysponowanie przez Ciebie prawem jazdy jest konieczne w perspektywie zajmowanego stanowiska. Jeżeli spełniasz się społecznie – bierz udział w wolontariatach, udzielasz się w społeczności mieszkańców Twojej okolicy, można także przedstawić opinię o Twojej osobie, wystawioną przez odpowiednie organy i podmioty.
Pamiętaj! Jeżeli byłeś uprzednio karany jedynie za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. i nie popełniłeś żadnego innego przestępstwa, istnieją realne szanse, że sąd wymierzając karę za przestępstwo z art. 178a § 4 k.k. weźmie powyższą okoliczność pod uwagę i wymierzy Ci łagodniejszą karę.
Po drugie – warto zawnioskować o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w Twoim miejscu zamieszkania – kurator przeprowadzi taki wywiad – zarówno z członkami Twojej rodziny, jak i najbliższymi sąsiadami – jeżeli z takiego wywiadu będzie wynikać dla Ciebie pozytywna prognoza kryminologiczna, możesz liczyć na łagodniejszy wymiar kary, wymierzonej wobec Ciebie.
Po trzecie – w dniu 1 lipca 2015 roku do Kodeksu Karnego został wprowadzony art. 37a k.k., który będąc do tej pory wielokrotnie zmieniany, przewiduje, że jeżeli przestępstwo jest zagrożone tylko karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, a wymierzona za nie kara pozbawienia wolności nie byłaby surowsza od roku, sąd może zamiast tej kary orzec karę ograniczenia wolności nie niższą od 3 miesięcy albo grzywnę nie niższą od 100 stawek dziennych, jeżeli równocześnie orzeka środek karny, środek kompensacyjny lub przepadek.
Pamiętaj! Ustawodawca nie przewiduje wyłączenia stosowania art. 37a k.k. w przypadku skazania za przestępstwo z art. 178a § 4 k.k. Tym samym, nawet w przypadku skazania za niniejsze przestępstwo, w zależności od Twojej sytuacji osobistej, sąd może wymierzyć Ci łagodniejszą karę niż karę pozbawienia wolności (nawet z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby) – może zostać wymierzona Ci kara grzywny lub kara ograniczenia wolności (zob. wyrok Sądu Rejonowego w Kędzierzynie-Koźlu z dnia 18 kwietnia 2019 roku, sygn. akt II K 117/19).
Po czwarte – art. 42 § 3 k.k. przewiduje, że sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 4 lub jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 173, którego następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 177 § 2 lub w art. 355 § 2 był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi okolicznościami.
Niestety, w przypadku skazania za przestępstwo z art. 178a § 4 k.k., sąd obligatoryjnie musi orzec wobec Ciebie dożywotni zakaz prowadzenia pojazdów.
Czy jest szansa, aby skrócić okres stosowania powyższego środka karnego?
Odpowiedzi na to pytanie dostarcza art. 84 § 2a k.k. – jeżeli środek karny orzeczony został dożywotnio, sąd może uznać go za wykonany, jeżeli skazany przestrzegał porządku prawnego i nie zachodzi obawa ponownego popełnienia przestępstwa podobnego do tego, za które orzeczono środek karny, a środek karny był w stosunku do skazanego wykonywany przynajmniej przez 15 lat.
Tym samym, jeżeli po orzeczeniu wobec Ciebie dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów, był on wykonywany przez Ciebie przez okres, co najmniej 15 lat, możesz wnioskować o skrócenie stosowania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych.
Pamiętaj! Zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych jest liczony od dnia rzeczywistego zatrzymania prawa jazdy przez organy ścigania i właściwego starostę – w Twoim przypadku okres ten można liczyć już od dnia pierwotnego zatrzymania prawa jazdy w ramach pierwszego skazania za przestępstwo z art. 178 § 1 k.k.
